Có bị truy thu thuế nếu hộ kinh doanh có doanh thu tăng gấp đôi thuế khoán cũ?

Từ năm 2026, khi nhiều hộ kinh doanh chuyển từ phương pháp thuế khoán sang kê khai thuế, không ít người lo ngại rằng doanh thu thực tế tăng cao, thậm chí gấp đôi mức doanh thu khoán trước đây, sẽ bị cơ quan thuế truy thu. Vậy thực tế quy định pháp luật như thế nào? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ khi nào hộ kinh doanh bị truy thu thuế, trường hợp nào không bị truy thu và những lưu ý quan trọng để hạn chế rủi ro về thuế.

1. Hộ kinh doanh đã nộp thuế khoán có bị truy thu thuế không?

Bước sang năm 2026, với việc xóa bỏ hoàn toàn hình thức thuế khoán, nhiều cá nhân kinh doanh và chủ hộ băn khoăn liệu rằng doanh thu kê khai thực tế của năm 2026 tăng vọt, thì có bị truy thu thuế năm 2025 hay những năm trước đó hay không?

Để trả lời cho câu hỏi này, hãy cùng xét Căn cứ Điều 5, Công văn 307/CP-PC, được Cục Thuế ban hành ngày 19/01/2026. Theo Công văn, hộ kinh doanh đã nộp thuế theo phương thức khoán trong năm 2025 trở về trước sẽ không bị cơ quan thuế truy thu hoặc xử lý hồi tố khi chuyển sang kê khai thuế từ ngày 01/01/2026.

Cơ quan thuế cũng không sử dụng doanh thu kê khai năm 2026 để kiểm tra, xác định lại nghĩa vụ thuế của các năm đã nộp thuế khoán, kể cả trường hợp quy mô kinh doanh trước đây có thay đổi làm doanh thu thực tế tăng từ 50% trở lên nhưng đã được cơ quan thuế ấn định doanh thu và mức thuế khoán theo quy định.

Tuy nhiên, trường hợp cơ quan có thẩm quyền phát hiện hộ kinh doanh cố ý gian lận, che giấu doanh thu hoặc có hành vi trốn thuế dẫn đến thiếu số thuế phải nộp. Khi đó, hộ kinh doanh có thể bị truy thu số thuế còn thiếu, đồng thời bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc, nếu vi phạm nghiêm trọng, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

Như vậy, dựa vào căn cứ trên, cơ quan thuế khuyến khích người kinh doanh thực hiện khai thuế chính xác, trung thực từ năm 2026 mà không phải lo ngại về doanh thu tăng đột biến so với những năm đã áp dụng mức thuế khoán trước đó.

2. Truy thu thuế hộ kinh doanh khi nào?

2.1 Khái niệm chung về truy thu thuế

Truy thu thuế được hiểu là việc cơ quan thuế yêu cầu người nộp thuế nộp bổ sung số tiền thuế còn thiếu vào ngân sách nhà nước sau khi phát hiện việc kê khai, tính thuế hoặc nộp thuế chưa đúng, chưa đủ theo quy định của pháp luật.

2.2 Phân biệt truy thu thuế với xử phạt

Nhiều người nhầm lẫn truy thu thuế là một hình thức xử phạt. Thực tế:

• Truy thu thuế: Thu lại số thuế còn thiếu.
• Tiền chậm nộp: Khoản tiền tính trên số thuế chậm nộp theo mức do pháp luật quy định.
• Xử phạt vi phạm hành chính về thuế: Chỉ áp dụng khi có hành vi vi phạm và đủ căn cứ xử phạt.

Do đó, khi bị truy thu, người nộp thuế có thể chỉ phải nộp tiền thuế thiếu, hoặc phải nộp thêm tiền chậm nộp và tiền phạt nếu thuộc trường hợp bị xử phạt theo quy định.

3. Những trường hợp hộ kinh doanh có thể bị truy thu thuế

Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh sẽ bị truy thu thuế khi Cơ quan chức năng phát hiện chênh lệch và có căn cứ chính xác theo quy định.

3.1 Kê khai doanh thu không trung thực

Nếu hộ kinh doanh cố tình không kê khai đầy đủ doanh thu, bỏ ngoài sổ sách một phần doanh thu hoặc sử dụng nhiều tài khoản, nhiều hình thức thanh toán để che giấu doanh thu thực tế, cơ quan thuế có quyền xác định lại nghĩa vụ thuế và truy thu phần thuế còn thiếu.

3.2 Sử dụng hóa đơn, chứng từ không đúng quy định

Một số hành vi như:

• Sử dụng hóa đơn không hợp pháp.
• Lập hóa đơn sai nhằm giảm doanh thu chịu thuế.
• Khai khống chi phí để giảm số thuế phải nộp.

Đây đều là các hành vi có thể dẫn đến việc bị truy thu thuế và xử phạt theo quy định.

3.3 Cơ quan thuế thanh tra, kiểm tra phát hiện sai phạm

Trong quá trình thanh tra, kiểm tra hoặc đối chiếu dữ liệu từ ngân hàng, sàn thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển, hóa đơn điện tử..., nếu cơ quan thuế phát hiện hộ kinh doanh kê khai thiếu doanh thu hoặc xác định sai nghĩa vụ thuế thì sẽ truy thu số thuế còn thiếu.

3.4 Hành vi gian lận, trốn thuế

Đây là trường hợp nghiêm trọng nhất. Ngoài việc bị truy thu thuế và tính tiền chậm nộp, hộ kinh doanh còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội trốn thuế.

Lưu ý: Việc doanh thu năm 2026 cao hơn nhiều so với doanh thu khoán của các năm trước không phải là căn cứ để cơ quan thuế tự động truy thu thuế đối với thời kỳ áp dụng thuế khoán, nếu hộ kinh doanh không có hành vi gian lận hoặc trốn thuế.

4. Những lưu ý giúp hộ kinh doanh tránh bị truy thu thuế

Thực hiện đúng quy định về kê khai, hóa đơn và lưu trữ chứng từ không chỉ giúp hộ kinh doanh hạn chế nguy cơ bị truy thu thuế mà còn tạo thuận lợi khi cơ quan thuế thanh tra, kiểm tra hoặc đối chiếu dữ liệu. Dưới đây là những lưu ý quan trọng để tránh bị truy thu thuế dành cho hộ kinh doanh:

• Kê khai doanh thu đầy đủ, trung thực, không bỏ sót các khoản doanh thu phát sinh.
• Lưu giữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ, sổ sách kế toán theo quy định để chứng minh doanh thu và chi phí khi cơ quan thuế kiểm tra.
• Xuất hóa đơn điện tử đúng thời điểm đối với các trường hợp phải lập hóa đơn.
• Theo dõi doanh thu thường xuyên, đặc biệt khi kinh doanh trên nhiều kênh như cửa hàng, website, sàn thương mại điện tử và mạng xã hội để tránh chênh lệch dữ liệu.
• Khai bổ sung hồ sơ thuế kịp thời nếu phát hiện sai sót, hạn chế phát sinh tiền chậm nộp và các khoản xử phạt.
• Không sử dụng hóa đơn, chứng từ bất hợp pháp hoặc thực hiện các hành vi che giấu doanh thu, vì đây là những nguyên nhân phổ biến dẫn đến truy thu thuế.
• Cập nhật kịp thời các quy định thuế mới, đặc biệt từ năm 2026 khi nhiều hộ kinh doanh chuyển từ phương pháp thuế khoán sang kê khai thuế.

Như vậy, việc doanh thu năm 2026 tăng cao hơn nhiều so với mức doanh thu khoán của các năm trước không đồng nghĩa với việc hộ kinh doanh sẽ bị truy thu thuế. Cơ quan thuế chỉ thực hiện truy thu khi có căn cứ xác định người nộp thuế kê khai sai, che giấu doanh thu hoặc có hành vi gian lận, trốn thuế… Vì vậy, hộ kinh doanh nên thực hiện kê khai trung thực, lưu trữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ và tuân thủ đúng quy định về thuế để yên tâm hoạt động, đồng thời hạn chế tối đa nguy cơ bị truy thu và xử lý vi phạm.

Dương Nguyễn