Các mô hình kinh doanh tạp hóa phổ biến kèm mức thuế và lưu ý quan trọng

Kinh doanh tạp hóa vẫn là lựa chọn hấp dẫn với nhiều hộ kinh doanh nhờ nhu cầu ổn định và vốn đầu tư linh hoạt. Tuy nhiên, mỗi mô hình - từ tạp hóa truyền thống, mini mart đến kinh doanh đa kênh đều có đặc thù riêng về quản lý, thuế và rủi ro. Hiểu rõ các mô hình và các lưu ý quan trọng sẽ giúp chủ cửa hàng tối ưu lợi nhuận, vận hành hiệu quả và tuân thủ pháp luật.

1. Các mô hình kinh doanh tạp hóa phổ biến

1.1 Tạp hóa truyền thống tại nhà

Một trong những mô hình tạp hóa phổ biến nhất hiện nay là cửa hàng tạp hóa truyền thống tại nhà. Mô hình này có thể có quy mô nhỏ, vừa hoặc khá lớn, tùy vào nguồn vốn, diện tích và khả năng quản lý của chủ hộ kinh doanh.

• Quy mô: Nhỏ đến lớn (tùy theo khả năng của hộ), thường đặt ngay tại nhà để tiết kiệm chi phí thuê mặt bằng.
• Nguồn lực nhân sự: Thành viên trong gia đình và thuê lao động ngoài theo hợp đồng hoặc thời vụ cao điểm (nếu cần thiết).
• Vốn đầu tư: Phù hợp với vốn từ 30 - 200 triệu đồng.
• Mục tiêu:
• Phục vụ các mặt hàng thiết yếu cho cư dân trong khu vực, với nguồn hàng phổ thông.
• Mở rộng danh mục sản phẩm đa dạng, bán với số lượng lớn hơn, phục vụ khách hàng ở khu vực rộng hơn.

1.2 Cửa hàng tạp hóa siêu thị mini mart

Hình thức siêu thị mini mart cực kỳ phù hợp với những hộ kinh doanh muốn quản lý bán hàng chuyên nghiệp. Tại các thành phố lớn, hình thức mini mart cũng rất phổ biến dù diện tích mặt bằng kinh doanh không lớn.

• Quy mô: Lớn và hiện đại hơn, thường kết hợp sử dụng công nghệ trong quản lý bán hàng, kế toán, thanh toán hóa đơn, xuất hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền.
• Nguồn lực nhân sự: Các thành viên trong gia đình; Thuê thêm nhân viên giao hàng, kiểm kho, thu ngân, bán hàng (nếu cần thiết).
• Vốn đầu tư: Cần vốn cao hơn, từ khoảng 100 - 500 triệu đồng trở lên.
• Mục tiêu: Quản lý bán hàng chuyên nghiệp, dịch vụ chuyên nghiệp, sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và được bày biện đẹp mắt.

Cần lưu ý rằng hộ kinh doanh không được mở chi nhánh, nhượng quyền, mà chỉ có thể kinh doanh tại 1 điểm bán. Do đó, nếu hộ kinh doanh kinh doanh tạp hóa dưới hình thức siêu thị mini mart khi muốn mở thêm chi nhánh, mở chuỗi cửa hàng hay nhượng quyền thì phải chuyển sang loại hình Doanh nghiệp.

1.3 Mô hình kinh doanh đa kênh (Omnichannel)

Mô hình kinh doanh tạp hóa đa kênh được hiểu là kết hợp nhiều kênh bán hàng khác nhau để tiếp cận khách hàng.

1. Các kênh phổ biến:
2. Bán hàng trực tiếp tại cửa hàng.
3. Bán hàng trên các sàn thương mại điện tử (TMĐT).
4. Bán hàng trên mạng xã hội (MXH).
5. Bán hàng thông qua website riêng.

Hình thức này đòi hỏi hộ kinh doanh cập nhật luật thuế mới nhất về kinh doanh online đồng thời quản lý về doanh thu, kế toán phức tạp hơn do có nhiều nguồn tiền đổ về, với mức thuế khác nhau.

2. Lưu ý về rủi ro và cơ hội khi kinh doanh cửa hàng tạp hóa

2.1 Thách thức khi kinh doanh cửa hàng tạp hóa

• Cạnh tranh cao trong khu dân cư:

Nhiều cửa hàng tạp hóa cùng khu vực khiến biên lợi nhuận giảm, khách hàng dễ chuyển đổi nếu giá cao hoặc thiếu hàng.

• Biến động giá nhập và nguồn cung:

Giá hàng hóa dễ biến động theo mùa, phụ thuộc nhà cung cấp. Nhập giá cao nhưng không thể tăng giá bán quá nhiều, ảnh hưởng lợi nhuận.

• Quản lý tồn kho dễ sai lệch:

Hàng hóa đa dạng, số lượng nhỏ lẻ khiến việc kiểm đếm thủ công dễ nhầm lẫn, dẫn đến thất thoát, hư hỏng hoặc tồn đọng vốn.

• Biên lợi nhuận thấp trên nhiều mặt hàng:

Sản phẩm thiết yếu thường có biên lợi nhuận thấp (5-10%), buộc chủ cửa hàng phải bán số lượng lớn hoặc kết hợp thêm danh mục có lợi nhuận cao.

• Xu hướng người tiêu dùng chuyển sang minimart/online:

Nhiều khách hàng thích cửa hàng tiện lợi, mini mart hoặc mua online vì giá niêm yết rõ ràng và trải nghiệm tốt hơn.

• Yêu cầu ngày càng cao về dịch vụ:

Khách quen muốn thanh toán nhanh, sạch sẽ, có đủ hàng; nếu không đáp ứng tốt, họ sẽ chọn nơi khác.

• Khó kiểm soát công nợ, chi phí nhỏ lẻ:

Chi phí phát sinh như điện, túi nilon, hao hụt, nợ vặt… nếu không kiểm soát sẽ ảnh hưởng dòng tiền.

2.2 Cơ hội khi kinh doanh cửa hàng tạp hóa

• Nhu cầu ổn định, không chịu ảnh hưởng lớn bởi xu hướng:

Hàng tạp hóa là mặt hàng thiết yếu, nhu cầu đều đặn mỗi ngày, ít bị ảnh hưởng bởi biến động thị trường.

• Vốn ban đầu linh hoạt, dễ bắt đầu:

Có thể mở từ quy mô nhỏ (20-50 triệu), không yêu cầu kỹ thuật cao, phù hợp hộ gia đình hoặc kinh doanh tại nhà.

• Lợi thế gần gũi cộng đồng:

Khách quanh khu vực tin tưởng mua hàng quen, tạo doanh thu đều và ít tốn chi phí marketing.

• Dễ mở rộng lên mô hình mini mart:

Chỉ cần thêm kệ chuẩn, máy quét mã vạch, phần mềm quản lý và nhập thêm danh mục sản phẩm.

• Ứng dụng công nghệ giúp tối ưu vận hành:

Phần mềm bán hàng, quét mã vạch, thống kê tồn kho, kết nối nhà cung cấp giúp vận hành chuyên nghiệp và giảm thất thoát.

• Cơ hội bán online - giao nhanh:

Nhiều cửa hàng tạp hóa tăng doanh thu 20-40% khi kết nối Zalo, Facebook, Grab, ShopeeFood hoặc tạo combo giao trong khu dân cư.

• Đa dạng hóa dịch vụ tăng lợi nhuận:

Cửa hàng có thể mở thêm dịch vụ tiện ích như thu hộ điện nước, giặt ủi, giao nước uống, bán đồ đông lạnh, giúp tăng doanh thu mà không tốn nhiều diện tích.

3. Thuế tương ứng với mô hình kinh doanh tạp hóa

Theo quy định mới nhất tại Quyết định 3389/BTC-QĐ, hộ kinh doanh được phân loại thành 3 nhóm để quản lý thuế. Trong đó:

Nhóm 1:

Nhóm này không cần nộp thuế GTGT và thuế TNCN, nhưng vẫn phải khai thuế 2 lần mỗi năm. Cụ thể, vào đầu/giữa năm và cuối năm, để xác định nghĩa vụ thuế.

Nhóm 2:

Công thức tính:

Thuế GTGT phải nộp = Doanh thu × Tỷ lệ %

Số thuế TNCN phải nộp = Doanh thu × Tỷ lệ %

* Tỷ lệ % thuế GTGT và thuế TNCN có thể khác nhau giữa các ngành nghề. Tham khảo chi tiết mức thuế suất thuế GTGT và thuế TNCN của hộ, cá nhân kinh doanh tại Phụ Lục I, Thông tư số 40/2021/TT-BTC

Ví dụ cách tính thuế nhóm 2:

• Số lượng hàng bán trong tháng: 10 chiếc máy tính
• Giá bán ra mỗi đơn: 15.000.000 đồng
  → Doanh thu: 10 × 15.000.000 = 150.000.000 đồng
• Tỷ lệ thuế GTGT bán lẻ hàng hóa, dịch vụ: 1%
• Tỷ lệ thuế TNCN bán lẻ hàng hóa, dịch vụ: 0,5%

Áp dụng công thức, ta có:

• Thuế GTGT phải nộp = 150.000.000 × 1% = 1.500.000 đồng
• Thuế TNCN phải nộp = 150.000.000 × 0,5% = 750.000 đồng
• Tổng cộng số thuế phải nộp = 2.250.000 đồng/tháng

Nhóm 3:

Công thức tính:

• Thuế GTGT phải nộp = Thuế GTGT đầu ra - Thuế GTGT đầu vào
• Thuế TNCN phải nộp = (Doanh thu - Chi phí hợp lý) × 17%

Ví dụ cách tính thuế nhóm 3:

Tương tự trường hợp trên, bổ sung thêm một số thông tin sau:

• Giá mua hàng (đầu vào): 10 × 10.000.000 = 100.000.000 đồng
  → Trên hóa đơn đầu vào có thuế GTGT 10% ⇒ Thuế GTGT đầu vào = 10.000.000 đồng
• Chi phí hợp lý khác (điện, nước, mặt bằng, nhân viên...): 15.000.000 đồng
• Thuế suất GTGT đầu ra cho mặt hàng máy tính chịu thuế GTGT 10%)
  → Thuế GTGT đầu ra = 150.000.000 × 10% = 15.000.000 đồng

Các khoản thuế phải nộp:

a) Thuế GTGT phải nộp:
= Thuế GTGT đầu ra - Thuế GTGT đầu vào
= 15.000.000 - 10.000.000 = 5.000.000 đồng

b) Thuế TNCN phải nộp:
= (Doanh thu - Chi phí hợp lý) × 17%
= (150.000.000 - (100.000.000 + 15.000.000)) × 17%
= (35.000.000) × 17% = 5.950.000 đồng

Lưu ý:

Hộ kinh doanh kinh doanh cửa hàng tạp hóa là hình thức bán lẻ trực tiếp tới người tiêu dùng. Đồng thời, nếu doanh thu hàng năm của hộ đạt trên 1 tỷ thì thuộc diện áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền.

Do đó, hộ cần đặc biệt lưu ý vấn đề này để chuẩn bị công nghệ và nhân lực áp dụng.

Nhìn chung, kinh doanh tạp hóa mang lại cơ hội ổn định nhưng cũng đòi hỏi quản lý chặt chẽ về thuế, nhân sự và nguồn hàng. Lựa chọn đúng mô hình, áp dụng công nghệ hỗ trợ và nắm rõ quy định thuế sẽ giúp hộ kinh doanh phát triển bền vững, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng.

TruePOS là giải pháp phần mềm quản lý bán hàng của công ty Thái Sơn, giúp các chủ shop cửa hàng tạp hóa nhỏ lẻ tối ưu quy trình kinh doanh, từ quản lý sản phẩm, tồn kho đến theo dõi doanh thu và kê khai thuế đúng chuẩn. Với giao diện thân thiện, dễ sử dụng và khả năng báo cáo chi tiết, phần mềm không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn hỗ trợ đưa ra quyết định chính xác, nâng cao hiệu quả kinh doanh. 

Sử dụng TruePOS, chủ cửa hàng có thể yên tâm tập trung vào phát triển và mở rộng hoạt động buôn bán của mình. Nếu bạn cần thêm thông tin về phần mềm, vui lòng liên hệ trung tâm dịch vụ khách hàng 24/7 của Truepos - Hotline 1900 4633 để được tư vấn miễn phí và giải đáp thắc mắc liên quan.

Dương Nguyễn